<b></b> Associated Press: Jo 300, por gati 600 civilë të vrarë në bombardimin e teatrit në Mariupol

Associated Press: Jo 300, por gati 600 civilë të vrarë në bombardimin e teatrit në Mariupol

04.05.2022 20:41

Mes të gjitha tmerreve që janë shpalosur në luftën kundër Ukrainës, bombardimi rus i Teatrit Rajonal të Dramës Akademike të Donetskut në Mariupol më 16 mars u spikat si sulmi më vdekjeprurës i njohur kundër civilëve deri më sot.

Një hetim i Associated Press ka gjetur prova se sulmi ishte në fakt shumë më vdekjeprurës nga sa mendohej, duke vrarë afro 600 njerëz brenda dhe jashtë ndërtesës. Ky është pothuajse dyfishi i numrit të dhënë për vdekjet dhe shumë të mbijetuar mendojnë se numri i të vrarëve mund të jetë edhe më i lartë se aq.

Hetimi i AP rikrijoi atë që ndodhi brenda teatrit atë ditë nga dëshmitë e 23 të mbijetuarve, atyre që kishin ikur dhe njerëzve të njohur me jetën brenda teatrit të menduar si një strehë për bombat.

AP gjithashtu vizatoi në dy grupe planimetrie të teatrit, foto dhe video të marra brenda, gjatë dhe pas asaj dite dhe reagimet nga ekspertët që rishikuan metodologjinë, me komunikimet e ndërprera, njerëzit që vijnë e shkojnë vazhdimisht dhe kujtimet e turbulluara nga trauma, e kishin të pamundur të përcaktonin numrin e saktë.

Fillimisht, qeveria vlerësoi se rreth 300 njerëz vdiqën në bombardim dhe që atëherë është hapur një hetim për krimet e luftës.

Por, nëpërmjet rindërtimit të një modeli 3D të planimetrisë së ndërtesës, të rishikuar në mënyrë të përsëritur nga dëshmitarë të drejtpërdrejtë, shumica nga brenda teatrit, të cilët përshkruan në detaje se ku strehoheshin njerëzit, gazetarët e AP-së arritën të zbulojnë se numri i të vrarëve ishte më i lartë se 300, ku nga dëshmitë u mësua se vetëm brenda një kuzhine ndodheshin 100 persiona dhe asnjë nga ta nuk kishte mbijetuar.

Dëshmitarët gjithashtu kanë thënë se dhomat dhe korridoret brenda ndërtesës ishin të mbushura plot, me rreth një person për çdo 3 metra katror hapësirë ​​të lirë. Shumë të mbijetuar vlerësuan se në kohën e sulmit ajror, brenda teatrit ndodheshin rreth 1,000 njerëz.

Hetimi i AP gjithashtu hedh poshtë pretendimet ruse se teatri u shkatërrua nga forcat ukrainase ose se shërbente si një bazë ushtarake ukrainase. Asnjë nga dëshmitarët nuk pa ushtarë ukrainas që vepronin brenda ndërtesës, dhe asnjë person nuk kishte dyshime se teatri ishte shkatërruar nga një sulm ajror rus që synonte me saktësi një objektiv civil që të gjithë e dinin se ishte streha më e madhe e qytetit nga bomba, dhe se brenda kishte edhe fëmijë.

James Gow, një profesor i sigurisë ndërkombëtare në King's College në Londër, tha se dokumentimi i asaj që ndodhi në teatër është kritik për krijimin e një modeli krimesh kundër njerëzimit në Ukrainë.

"Kjo dëshmi e fortë e dëshmitarëve do të jetë e rëndësishme për të vërtetuar se sjellja (ilegale ruse) ishte e përhapur ose sistematike," tha Gow, i cili gjithashtu shërbeu si dëshmitar ekspert në Gjykatën Penale Ndërkombëtare të OKB-së për ish-Jugosllavinë.

Mariupoli ka marrë një rëndësi të madhe si një simbol i shkatërrimit të shkaktuar nga forcat ruse dhe i rezistencës nga Ukraina. Fati i qytetit tani është i varur në balancë dhe zyrtarët thonë se rreth 20,000 civilë kanë vdekur në qytet gjatë rrethimit rus.

Tani, me aksesin e shkëputur nga Mariupoli, shumë kanë frikë se bombardimi i teatrit paraqet më shumë krime lufte që nuk janë zbuluar ende.

Teatri elegant kishte qëndruar në një shesh në zemër të Mariupolit për më shumë se 60 vjet, një ndërtesë guri me shtylla të bardha, kishte një stil klasik dhe një çati të kuqe dalluese. Dikur quhej Teatri Dramatik Rus, por autoritetet lokale hoqën fjalën "rus" nga emri në vitin 2015.

Korrikun e kaluar, ata urdhëruan që të gjitha shfaqjet të bëheshin në gjuhën ukrainase.

Rrethimi rus i Mariupolit filloi në ditët e para të marsit. Aktorët, stilistët dhe administratorët që drejtonin teatrin u strehuan atje disa ditë më vonë, më 5 mars. Rreth 60 njerëz u shpërndanë në një ndërtesë me një kapacitet prej 600 shikuesish, sipas Elena Bila, e cila ishte drejtuese e skenës atje për 19 vite.

Qyteti shpejt urdhëroi që e gjithë ndërtesa të përdorej si një strehë për bomba, duke pasur parasysh madhësinë e saj, muret jashtëzakonisht të forta dhe bodrumin e saj të madh.

Ditën e parë u paraqitën rreth 600 veta, tha Bila, duke shtuar se çdo ditë arrinin më shumë persona të cilët vendoseshin edhe nëpër korridore.

Një grup prej 16 burrash formuan një komitet sigurie, duke marrë turne për të ruajtur dyert e përparme. "Kur njerëzit hynë brenda, ata menduan se ishin të sigurt," tha Bila. "Në fakt, ata nuk ishin të sigurt."

Rreth një javë para bombardimit, skenografi i teatrit përdori bojë të bardhë për të shkruar fjalën "FËMIJË" me shkronja cirilike në trotuarin jashtë, me shpresën për të shmangur një sulm ajror.

Shenjat, të pikturuara si në hyrjen e përparme ashtu edhe në atë të pasme, ishin mjaft të mëdha për t'u lexuar edhe nga satelitët. Më 9 mars, një sulm ajror rus goditi një maternitet vetëm disa blloqe më tutje dhe sipas dy punonjësve të teatrit, dy ose tre gra shtatzëna u zhvendosën në teatër për siguri së bashku me familjet e tyre me fëmijë të vegjël. Atyre i’u kishin dhënë dhomat më të rehatshme të zhveshjes në katin e dytë, përgjatë një korridori pas skenës. Por, kjo rezultoi të jetë dënim për to.

Deri më 15 mars, rreth 1200 njerëz ishin vendosur në ndërtesë, duke fjetur në zyra, korridore, ballkone e  bodrum. Teatri ishte bërë një vend ku çdokush mund të merrte ushqim dhe ujë të furnizuar nga Kryqi i Kuq ose lajme për evakuime të mundshme.

Sulmi ajror goditi teatrin rreth orës 10 të mëngjesit, në skenë, kuzhinë e në terren.

Teatri tani shtrihet në rrënoja, me muret dhe qendrën e tij të nxirë nga zjarri. Forcat ruse kontrollojnë lagjen rreth tij dhe pamjet e AP-së, tregojnë pajisje të rënda që grumbullojnë rrënojat e mbetura. Por pyetjet mbeten: Sa trupa ka dhe çfarë ka ndodhur me ta?

Një oficer policie që shkoi në teatër një javë pas sulmit ajror tha se era e vdekjes ishte e madhe. Ai foli në kushte anonimiteti sepse ka ende të afërm në territorin e kontrolluar nga Rusia. Ndërsa në kundërshtim me përshkrimet e dëshmitarëve, videoja e marrë nga media shtetërore ruse nuk tregon trupa brenda.

Mungesa e trupave bëri që oficeri i policisë dhe një zyrtar i Kryqit të Kuq të Mariupolit të spekulonin se ndoshta më pak se 500 njerëz vdiqën, por shumica e të mbijetuarve sugjeruan se trupat ose u pluhurosën në pluhur ose u hoqën nga rusët.

Me ndalimin e vendit për hetuesit dhe vetë rrënojat e mbetura, dëshmitë e dëshmitarëve, fotot dhe videot e teatrit para dhe pas bombardimit do të jenë vendimtare, tha Clint Williamson, i cili shërbeu si ambasador i ShBA-së për krimet e luftës.

“Pa qenë në gjendje të arrijmë në vendngjarje, do të jetë e vështirë të shkohet shumë përtej kësaj,” tha ai.

Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë e ka shpallur sulmin në teatrin e dramës në Mariupol si një “shkelje të rëndë” të së drejtës ndërkombëtare humanitare. Raporti i organizatës në mes të prillit zbuloi se "ata që e urdhëruan ose e ekzekutuan, kryen një krim lufte".

Në këtë zbulim, jeohnë morri edhe dëshmia nga dy ekspertë të municioneve që thanë për AP-në se në këtë sulm të qëllimshëm mund të jetë përdorur një bombë 500 kilogramësh nga një avion luftarak rus.

Trupat ruse duan të marrin Mariupolin për shkak të vlerës së tij strategjike si një port dhe një lidhje midis territoreve në jug dhe lindje të mbajtura nga forcat miqësore me Rusinë. E ndërsa Moska ka shpallur fitoren, Ukraina refuzon të pranojë humbjen.

Ndërkohë, familjet janë të dëshpëruara për çdo lajm për njerëzit e dashur. Një kanal Telegram për të zhdukurit e Ukrainës ka më shumë se 19,000 postime, me foto dhe detaje të tjera. Më shumë se 9600 nga publikimet i referohen vetëm Mariupolit.

Të mbijetuarit nga sulmi në teatër kanë mbetur të përhumbur në kujtimet e tyre për atë që bënë rusët.

"Ata nuk erdhën për të kapur qytetin - ata erdhën për ta shkatërruar atë," tha Maria Kutnyakova, e ulur në një auditor tjetër në qytetin e Lviv, ku artistët së fundmi organizuan një shfaqje për të nderuar teatrin e Mariupolit dhe të vrarët brenda. "Ata po përpiqen të fshehin se sa njerëz vdiqën në të vërtetë në Mariupol, të fshehin krimet e tyre."

Tjera nga autori:
1