<b></b> Studim: Trajtimi 'i çuditshëm' që mund ta rikthejë shqisën e nuhatjes pas COVID-it

Studim: Trajtimi 'i çuditshëm' që mund ta rikthejë shqisën e nuhatjes pas COVID-it

21.05.2022 14:53

Një nga shenjat më të hershme dhe më të shpeshta të COVID-19 ishte humbja e shqisës së nuhatjes. E njohur si anosmia, gjendja tregonte se organzimi i është nënshtruar SARS-CoV-2, dhe ishte një tregues i hershëm që shpesh shfaqej edhe para temperaturës ose kollës.

Te disa njerëz rikuperohet shqisa e nuhatjes pas ‘pastrimit’ nga infeksioni, për të tjerët anosmia bëhet kronike, dhe zgjat me muaj apo deri në një vit pasi virusi të jetë luftuar.

Rast i tillë është Nancy Damato – qytetare e New York-ut të cilës iu dëmtua shqisa e nuhatjes më shumë se një vit më parë. Në përpjekje për ta rikthyer atë, ajo vizitonte Klinikën Shëndetësore Jefferson të Filadelfias, për të marrë një sfungjer të njomur me plazmën e gjakut – lëndën që përmban trombocite dhe inkurajon rritjen e qelizave të gjakut.

Anosmia ka të bëjë më shumë sesa thjesht çuditshmërinë e të mos nuhaturit, pasi ajo ndërhyn edhe në ‘përvojën’ e ushqimit dhe të shijimit.
Është gjithashtu një shqetësim sigurie – aroma mund të jetë një paralajmërim, si nga tymi, gazi ose ushqimi i prishur - dhe humbja e saj mund të jetë e dëmshme për shëndetin mendor.

“Ishte vërtet, me të vërtetë tronditëse.” tha Damato për CBS New York. “Ma ndryshoi jetën, nuk mund të shijoja asnjë ushqim, thjesht nuk doja të haja. Ishte kaq dëshpëruese”, tha ajo. “Është sikur të mungon një pjesë e jotja,” i tha ajo Philadelphia Inquirer.

PRP: Trajtimi eksperimental i anosmisë sipas Jefferson-it bëhet duke përdorur plazmën e pasur me trombocite, ose PRP. Gjaku i pacientit nxirret dhe kalon përmes një centrifuge, duke e ndarë plazmën nga elementët e tjerë. Kjo plazmë më pas rifutet në trup – zakonisht me anë të injektimit.

Megjithatë mbetet ende e paqartë saktësisht se si funksionon, ose nëse funksionon mirë – provat klinike rigoroze ende nuk janë përfunduar – teoria është se plazma stimulon rritjen dhe riparimin e qelizave staminale.

Ekipi i Jefferson beson se ka edhe një mundësi tjetër: rritja e rritjes së kapilarëve nga PRP po ndihmon në shpëlarjen e molekulave që lidhen me receptorët tuaj për të shkaktuar aromat jashtë rrugës, duke lënë vend për të reja. “Ideja është të përfitojmë nga çdo gjë që trupi bën për të shëruar veten”, tha mjeku i Jefferson, Glen D’Souza për Inquirer.

Ne kemi një ide se si COVID-19 shkakton anosminë, por misteri – siç ka ndodhur kaq shpesh nëpër pandemi – ende e rrethon virusin. Kur pacientët raportuan humbje të nuhatjes pa inflamacion të kanalit të hundës, studiuesit ishin të hutuar. “Ata ndiheshin sikur mund të merrnin frymë shumë lehtësisht,” tha Pam Dalton, një shkencëtare e aromave në Qendrën e Shqisave Kimike ‘Monell’, në Filadelfia. "Kjo ishte gjëja befasuese."

Studiuesit kanë konstatuar që atëherë se SARS-CoV-2 shkakton anosminë jo duke synuar qelizat nervore përgjegjëse për nuhatjen, por duke sulmuar qelizat në hundë, të cilat mbështesin shqisën nëpërmjet enzimave dhe duke 'siguruar' glukozën si energji.

Por këto qeliza fillojnë të rriten brenda disa muajsh, dhe anosmia mund të zgjasë për më shumë se një vit – prandaj vazhdon të mbetet misterioze.  

Protokolli i Jefferson përfshin futjen e sfungjerëve të njomur me plazmë thellë në hundë. “Ne e vendosim atë shumë lart – në zonën e hundës ku ndodhen të gjitha fijet e erës. Përthithet përmes mukozës së hundës”, tha Rosen për CBS.

Sipas Rosen, tetë nga nëntë pacientët që kishin marrë trajtimet kanë vërejtur një përmirësim, përfshirë Damato. "Unë jam në gjendje të shijoj ushqim përsëri," tha Damato për CBS, me një pjesë të shqisës së saj të nuhatjes – që u kthye pas pesë muajsh trajtim.

Testi i Jefferson nuk është i pari që shqyrton terapinë PRP për anosminë, raportoi Inky. Para pandemisë, një studim i kryer në Stanford injektoi plazmën te pacientët nëpërmjet një injeksioni në hundë. Ata vunë re përmirësim, por ishte vetëm i përkohshëm – ndoshta për shkak të marrjes së PRP vetëm një herë. Nëse trajtimi funksionon vërtet nuk është ende e sigurtë; por në fund të fundit, anosmia është reduktuar te shumë pacientë, pa pasur nevojë për plazmë. Dhe me disa trajtime efektive të anosmisë në dispozicion, terapia PRP "mund të jetë e madhe", tha Rosen për Inquirer.

Nëse funksionon, çelësi do të jetë si gjithmonë - kërkimi i vazhdueshëm klinik.

 

Tjera nga autori:
1